حسین شیرزاد، تحلیلگر و دکترای توسعه کشاورزی، در یادداشتی اختصاصی برای مهر به بررسی تجارت غلات و مواد غذایی پرداخت. او تاکید کرد که در زنجیره ارزش کشاورزی، تجارت غلات و مواد غذایی نقش محوری دارد و بخش مهمی از زنجیره تأمین غذای جهانی را تشکیل میدهد، که تأثیر مستقیمی بر ثبات اقتصادی کشورها دارد.
شیرزاد بیان کرد که تجارت بینالمللی مواد غذایی میتواند تخصیص منابع را بهینه کرده و به تأمین نیازهای غذایی و تغذیهای جمعیت رو به رشد جهان کمک کند. این نوع تجارت، نقش مهمی در تضمین امنیت غذایی و ایجاد درآمد دارد و میتواند به عنوان پوششی در برابر شوکهای داخلی نظامهای کشاورزی عمل کند.
زمانی که یک کشور در بازارهای بینالمللی مواد غذایی حضور پیدا میکند، اگرچه با خطرات شوکهای خارجی مواجه میشود، اما میتواند در مواقع کاهش غیرمنتظره تولید داخلی خود، به واردات مواد غذایی تکیه کند. این امر به ویژه در مواجهه با شرایط نامساعد جوی یا بلایای طبیعی اهمیت پیدا میکند. البته، همه کشورها توان یکسانی برای بهرهبرداری از این تجارت ندارند.
شیرزاد همچنین به تحولات پساکرونا اشاره کرد که نشان داده با افزایش سرعت جهانی شدن، ساختار شبکه تجارت جهانی غلات و مواد غذایی پیچیدهتر شده است. جهانی شدن اقتصادها را به مشارکت در تجارت بینالمللی محصولات کشاورزی وادار کرده و اهمیت تجارت غلات را فراتر از یک مبادله ساده کالایی برده است. امروز، غلاتی مانند گندم، ذرت، برنج و سویا، ستون فقرات کشاورزی جهانی را تشکیل میدهند و مواد مغذی ضروری را برای میلیاردها نفر فراهم میکنند.
وی دادههای سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) را مورد بررسی قرار داده و اظهار داشت که گندم و ذرت بخش قابل توجهی از تجارت غلات جهان را تشکیل میدهند. به عنوان نمونه، در سال ۲۰۲۰ میلادی، تجارت بینالمللی گندم به حدود ۱۸۴ میلیون تن و تجارت ذرت به نزدیک به ۱۶۳ میلیون تن رسید. این مقیاس عظیم تجارت، اتکای جهانی به این غلات به عنوان غذای اصلی را نشان میدهد.
شیرزاد به نقش حیاتی واردات غلات در صرفهجویی منابع آبی نیز اشاره کرد و مثال مصر را بیان کرد که سالانه میلیاردها متر مکعب آب و هکتارها زمین کشاورزی را از طریق واردات صرفهجویی میکند. همچنین سرمایهگذاریهای چین در تجارت غلات، اهمیت این محصولات در تأمین نیازهای غذایی و امنیت غذایی ملی را نشان میدهد.
وی افزود که ارزش تجارت محصولات کشاورزی و غذایی طی یک دهه اخیر بین ۷ تا ۱۰ درصد تجارت جهانی کالاها را تشکیل داده و با افزایش جهانی شدن، پیچیدگی شبکه تجارت جهانی غلات افزایش یافته است. تعداد موافقتنامههای تجاری منطقهای (RTA) نیز افزایش یافته و مدیریت قوانین تجاری و استانداردهای نظارتی کشورها به کمک هوش مصنوعی به شدت یکپارچه شده است.
شیرزاد به اهمیت حمل و نقل دریایی در تجارت بینالمللی محصولات کشاورزی نیز اشاره کرد و گفت که حدود ۸۰ درصد حجم تجارت جهانی از طریق دریا حمل میشود. او به نقش کانتینرها در ترانشیپ غذا و انقلاب کانتینری در دهههای اخیر پرداخت و اظهار داشت که این تغییرات نقش مهمی در افزایش کارایی و کاهش هزینههای تجارت محصولات کشاورزی داشتهاند.
وی در نهایت به چالشهای موجود در تجارت محصولات کشاورزی از جمله هزینههای تجاری بالا و موانع غیر تعرفهای اشاره کرد و گفت که این مسائل به ویژه برای کشورهای کمتر توسعه یافته مشکلساز هستند. شیرزاد تاکید کرد که درک پویایی و پیامدهای تجارت غلات برای اطلاعرسانی تصمیمات سیاستی و تضمین ثبات و پایداری عرضه جهانی غذا ضروری است.